„To przez stres” - wygodne zdanie, które często zamyka diagnostykę. 

Po moim ostatnim materiale na naszych social mediach dotyczącym tego, że stres nie powinien być traktowany jako główna przyczyna tężyczki, pojawiło się sporo reakcji, komentarzy i pytań. Bardzo mnie to cieszy. Bo jeżeli temat budzi emocje, to znaczy, że warto go doprecyzować spokojnie i konkretnie, w oparciu o medycynę faktów.

Nie chodzi o to, żeby komukolwiek odbierać znaczenie stresu. Nie chodzi też o to, żeby bagatelizować doświadczenia osób, u których objawy pojawiły się po silnym stresie, traumie albo długotrwałym napięciu. Chodzi o coś innego.

O rozróżnienie między tym, że stres może „odpalić objawy”, a tym, że stres sam z siebie miałby wyjałowić organizm z magnezu i potasu do poziomu ciężkiej, przewlekłej tężyczki.

To są dwie różne rzeczy. Dlatego chętnie rozwinę ten temat z punktu widzenia źródeł klinicznych, fizjologii i medycyny opartej na faktach. Porozmawiajmy merytorycznie.

1. MSD Manual - hipomagnezemia

Zacznijmy od źródła klinicznego, a nie od popularnego w internetowecie hasła „stres wypłukuje magnez”. MSD Manual podaje, że klinicznie istotna hipomagnezemia wynika zwykle z konkretnych mechanizmów, np. z za małej podaży lub wchłaniania, zwiększonych strat przez nerki albo przewód pokarmowy.

Wśród przyczyn wymienia m.in. alkoholizm, przewlekłą biegunkę, zaburzenia wchłaniania, inhibitory pompy protonowej, diuretyki, hiperkalcemię, kwasicę ketonową cukrzycową, hiperaldosteronizm czy leki nefrotoksyczne.

Nie: „pacjent się stresował, więc organizm sam wyjałowił się z magnezu do ciężkiej tężyczki”. To jest bardzo istotne rozróżnienie.

2. StatPearls / NCBI - hipomagnezemia

Drugie źródło dobrze pokazuje skalę problemu. Dorosły organizm zawiera około 25 g magnezu, z czego zdecydowana większość znajduje się w kościach i tkankach miękkich.

Homeostaza magnezu zależy głównie od jelit, nerek i kości. Czyli nie mówimy o minerale, który znika z organizmu po kilku trudnych dniach, bo ktoś miał stresującą sytuację.

Hipomagnezemia pojawia się wtedy, gdy realnie zaburzony jest bilans: podaż, wchłanianie, magazynowanie albo wydalanie.

Stres może wpływać na gospodarkę magnezem, ale to nie jest to samo, co ciężki kliniczny niedobór magnezu tłumaczący przewlekłą tężyczkę.

3. MSD Manual - hipokaliemia

Podobnie jest z potasem. MSD Manual podaje, że hipokaliemia może wynikać z realnego deficytu potasu albo z przesunięcia potasu do komórek. Najczęściej chodzi o straty nerkowe lub żołądkowo-jelitowe. To jest kluczowe i należy poświecić temu należytą uwagę.

Stres, adrenalina i pobudzenie współczulne mogą wpływać na przesunięcia potasu między krwią a komórką. Jednakże przesunięcie potasu to nie jest to samo, co „wyjałowienie organizmu” z potasu. To trochę tak, jakby ktoś zobaczył, że pieniądze są w kieszeni, a nie w portfelu, i uznał, że cały majątek zniknął. Nie, on nie znikął. Zmieniła się dystrybucja, niekoniecznie całkowite zasoby.

4. Magnesium and stress - NCBI Bookshelf

I teraz ważne: nie udawajmy, że stres nie ma żadnego wpływu na magnez. Ma wpływ. 

Źródła opisują, że ostry stres może wiązać się ze zmianami stężenia magnezu w osoczu i zwiększonym wydalaniem magnezu z moczem. Długotrwały stres może też sprzyjać gorszemu statusowi magnezu.

Ale to nadal nie jest dowód na narrację: „stres szybko wypłukał magnez i dlatego powstała ciężka tężyczka”.

To źródło wspiera dużo rozsądniejsze zdanie: stres może pogarszać gospodarkę magnezem, ale sprowadzanie tężyczki do hasła „stres wypłukał magnez” jest krzywdzącym uproszczeniem.

Przykładowo jest ogromna różnica między niewielkim pogorszeniem statusu magnezu a ciężkim klinicznym niedoborem, który samodzielnie miałby tłumaczyć przewlekłą tężyczkę.

5. PubMed - K⁺ and Mg²⁺ dyshomeostasis in acute hyperadrenergic stressor states

To źródło pokazuje, że w ostrych stanach hiperadrenergicznych może dochodzić do zaburzeń gospodarki potasu i magnezu.

Ale znowu: mówimy o ostrych stanach stresorowych, katecholaminach i zmianach dystrybucji elektrolitów, a nie o prostym mechanizmie: „życiowy stres wypłukał minerały i stworzył ciężką przewlekłą tężyczkę”.

To jest właśnie różnica, którą próbuję tłumaczyć. Ostry stres może zmieniać parametry. Może wpływać na przesunięcia jonowe. Przede wszystkim, co należy podkreślić, mocny stres może nasilać objawy!

Ale to nie jest automatycznie dowód na globalne wyczerpanie zasobów magnezu i potasu w organizmie.

6. Spectrum of Disorders associated with Tetany - PubMed

Na koniec jedno z najważniejszych źródeł dotyczących samej tężyczki. Autorzy wskazują, że alkaloza metaboliczna i oddechowa są istotnymi przyczynami tężyczki, ponieważ mogą obniżać wapń zjonizowany.

Zespół hiperwentylacji prowadzi do zasadowicy oddechowej i może być częstą przyczyną objawów tężyczkowych.

Czyli w stresie mechanizm bardzo często nie wygląda tak: stres → wypłukanie magnezu i potasu → organizm wyjałowiony → ciężka tężyczka.

Tylko raczej tak: stres / lęk / pobudzenie → hiperwentylacja → spadek CO₂ → zmiana pH → spadek wapnia zjonizowanego → większa pobudliwość nerwowo-mięśniowa → objawy tężyczkowe

I to jest ogromna różnica. Stres może odpalić objawy. Ale to nie znaczy, że sam stworzył cały problem przez „wypłukanie minerałów”.

Dlatego tak bardzo zależy mi na tym, żeby o tężyczce mówić uczciwie. Nie zero-jedynkowo. Nie sloganami. Nie hasłem: „to tylko stres”. Ale też nie udając, że stres nie ma żadnego znaczenia. Stres może być zapalnikiem. Może nasilać objawy. Może pogarszać samopoczucie. Może wpływać na gospodarkę magnezem. Ale nie powinien zamykać diagnostyki ani zastępować szukania prawdziwego mechanizmu.

Dziękuję każdej osobie, która komentuje, udostępnia, zadaje pytania i pomaga budować naszą społeczność ludzi, którzy chcą rozumieć swoje objawy głębiej niż tylko przez jedno zdanie: „proszę się mniej stresować”. To właśnie dzięki Wam takie tematy mają sens. Bo im więcej rzetelnej rozmowy, tym mniej pacjentów zostaje samych z poczuciem, że „wszystko siedzi w głowie”.

Udostępnij ten materiał komuś, kto potrzebuje usłyszeć, że stres może wywołać objawy, ale nie powinien zapominać o szukaniu prawdziwych przyczyn swojego stanu zdrowia.